Θα γνωρίσουμε δώδεκα ποιήματα του ποιητή-ιατρού Νίκου Παπάνα από τις τέσσερις ποιητικές συλλογές του!
Νίκος Παπάνας
Ανθολόγηση ποιημάτων από 4 συλλογές
1) ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ «Πρώτη δημοτικού και άλλα» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2019)
Πρώτη δημοτικού
Όταν μεγαλώσω, θα γίνω αστροναύτης
να σε κοιτώ από ψηλά.
Όταν μεγαλώσω, θα γίνω λαχειοπώλης
να βρω με ποιο λαχείο θα σε κερδίσω.
Όταν μεγαλώσω, θα γίνω ένα μικρό σκυλάκι
μέρα νύχτα να σ’ ακολουθώ.
Όταν μεγαλώσω, φοβάμαι ότι θα σε προδώσω
κι όταν το μετανιώσω, θα’ ναι αργά.
Το αναπόδραστο
Προπαντός ψυχραιμία
μακράν του λυρισμού.
Προσφυγή στα συγγράμματα.
Αλλά να σου το αναπόδραστο
─ λέξη σοφή
με τον ήχο της Δρέσδης.
Των σημάντρων πορσελάνινη έκπληξη.
Το λεξικό μου ανθίζει
στο ατέλειωτο κελάρυσμα της γραφομηχανής.
Κανείς δε θα εμποδίσει τη βροχή
να καμαρώσει τα καινούρια
μοκασίνια της.
Απεξάρτηση
Ποιος θα επινοήσει,
γιατί δεν ωφελεί, όσο κι αν προσπαθώ,
να μη σε συλλογίζομαι.
Ποιος θα επινοήσει,
νύχια μπηγμένα στις παλάμες
κι όμως, τα δάχτυλα νιώθουν ότι σε αγγίζουν.
Ποιος θα επινοήσει,
γιατί όλο οικοδομείς με την ανάσα μου
πύργους, λιμάνια, γέφυρες.
Ποιος θα επινοήσει
του έρωτα τη μεθαδόνη;
2) ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ «Σε ανακηρύσσω νικήτρια» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2021)
ΤΟ ΡΟΛΟΪ ΜΟΥ
Το ρολόι μου
το κουρντίζω κάθε μέρα.
φοβάμαι μη σταματήσει.
Οι δείκτες του μου θυμίζουν τα χέρια σου.
Εννέα και τέταρτο:
Θέση μπαλέτου.
Άψογο το κυκλικό του σχήμα.
το φιλοτέχνησαν οι θύελλες
σαν την τρομαχτική ομορφιά σου.
Αφουγκράζομαι το χτύπο του.
πώς θ’ ακουγόταν η ανάσα σου,
αν ήσουν εδώ;
Το φορώ πολύ σφιχτά.
δεν ωφελεί ─
δε νιώθω το άγγιγμά σου.
Το βγάζω πάλι,
το κρατώ και το κοιτώ:
Είναι πρόσωπο, είναι πράγμα, είναι πρόσωπο.
Ωστόσο, το κουρντίζω κάθε μέρα
το ρολόι μου.
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ
Εσύ τι θα διάλεγες
ανάμεσα στην πολύωρη
τηλεφωνική μας συνδιάλεξη
κι ένα ποίημα;
Εγώ πάντως διαλέγω την πρώτη ─
τα σμήνη των λέξεών της
σε απρόβλεπτους σχηματισμούς
μεσουρανούν στην ψυχή μου.
Μέσα μας συσσωρεύονται και μας πονούν
αταξίδευτα φιλιά.
που δε φτάνουν στον προορισμό τους
και γίνονται ηχηρά
πυροτεχνήματα.
ΕΜΑΘΑ ΜΑΖΙ ΣΟΥ
Έμαθα μαζί σου πώς είναι να περιφέρεται, φορώντας ένα φριχτό κουρελιασμένο σεντόνι, σ’ όλες τις κάμαρες της ψυχής μου, να μου τρίζει τα κίτρινα δόντια του, κι ασταμάτητα να με τρυπά με χιλιάδες καρφίτσες το ανομολόγητο δίλημμα.
Έμαθα μαζί σου να κρατώ ευλαβικά σ’ ένα σκαλιστό παλιό πειρατικό σεντούκι τα λάφυρα της προσμονής.
Έμαθα μαζί σου πως τα λόγια που δεν είπαμε δε χάνονται, πεισμώνουν, και μεταμορφώνονται στα πιο αγκαθωτά, μα και πιο κόκκινα, τριαντάφυλλα.
3) ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2023)
Η ΓΕΡΙΚΗ ΕΛΙΑ ΣΗΜΕΡΑ
Στον Λορέντζο Μαβίλη
Πάντα θαυμάζω εκείνο το μελίσσι,
γέρικη ελιά, όσο κι αν είναι λίγη
η γνώση μου για το βιβλίο που ανοίγει
στα θαμπωμένα μάτια μας η φύση.
Την ποίηση έχω καλά γνωρίσει:
Εικόνων, ήχων, λέξεων το κυνήγι,
λάσπη και βογγητό λύπης να φύγει ─
την ομορφιά πολύ έχω αγαπήσει.
Μόνο τα όνειρά μου, τίποτε άλλο…
Μες στους πολύβοους δρόμους αμφιβάλλω
αν θα γινόσουνα ποτέ δική μου.
Χλωμή παρηγοριά μου, που σε χάνω,
πάθους οροσειρά, μα και πιο πάνω
πολύχρωμο αερόστατο η ψυχή μου.
Η ΝΤΡΟΠΑΛΗ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ
Καθώς διαβάζω απόψε σκεπτικός,
συναντώ στο κείμενο μια παρένθεση,
μικρούλα ακόμη, ντροπαλή έτσι μόνη της,
άβγαλτη, μελετά κι αυτή να μάθει γράμματα.
Για δες, όμως, η λεία καμπύλη της
πόσο σου μοιάζει…
Μελωδικά φιλιά, και φευγαλέα σκιρτήματα
κι απόρθητα βουνά του έρωτα.
Το σχήμα της είναι της νέας σελήνης.
Όμως, σε αντίθεση με αυτήν, δε μεγαλώνει,
ποτέ δε θα γνωρίσει την πληρότητα.
Έτσι κι εμείς, κρίμα, επώδυνα μετέωροι,
ουράνιο τόξο ασπρόμαυρο και μακρινό.
(Ό,τι κι αν είχα να σου δώσω: μια μικρή παρένθεση.)
ΤΑΤΟΥΑΖ ΨΥΧΗΣ
Εφιάλτης, με ξύπνησε εφιάλτης:
Δεν μπορούσα, λέει, να θυμηθώ
την παρένθετη λάμψη, τους ημιτελείς κραδασμούς
εκείνης της συνάντησής μας.
Δεν μπορούσα ─ το λυκόφως των μαλλιών σου,
τη διωκόμενη θρησκεία της φωνής σου,
νοερά βιολιά, ματιές μολότοφ,
επώδυνη διαστολή του σώματος.
Ξυπνώντας, όμως, γνωρίζω καλύτερα.
Η θύμησή σου δε χάνεται: είν’ η κουβέρτα μου,
τυλίγομαι σφιχτά και με ζεσταίνει.
Δε χάνεται η μορφή σου: περιουσία μου, φυλαχτό μου.
Την αγγίζω, την κοιτώ, χαραγμένη περίτεχνα
στην ψυχή μου ανεξίτηλο τατουάζ.
4) ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ «Στρογγυλές γωνίες» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2025)
ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΓΚΩΜΙΟ
Καθώς βγαίνεις απ’ το κομμωτήριο,
καθρεφτίζεσαι μεθοδικά
σ’ όλα τα λαίμαργα βλέμματα.
Ε ναι, βέβαια, η ομορφιά
οφείλει ─ αν μη τι άλλο ─ να φαίνεται.
Τα βλέμματά μας την κατοχυρώνουν,
τα βλέμματά μας την ορίζουν.
Όμως, ποιο το πρώτο
είδωλο της ομορφιάς;
Εύγλωττες μπούκλες; Πλόκαμοι της ψυχής;
Τι να πρωτοσυγκίνησε
τον υποτιθέμενο άγραφό μας πίνακα,
σύμφωνα με τους παλαιούς δασκάλους;
Τρυφερές εικόνες που συλλέγουμε
κι όλο γίνονται πιο συμπαγείς.
Πετραδάκι πετραδάκι,
το νοητό καστέλι χτίζεται,
λοιπόν, της ομορφιάς ─
ορθώνεται και φαίνεται.
Γι’ αυτό κι εγώ δεν κρίνω
της ομορφιάς σου το φαινόμενο
κι έρχομαι να σε πάρω από το κομμωτήριο.
ET PEREAT MUNDUS
Αν είχα σπουδάσει φιλοσοφία,
θα ήξερα καλύτερα να διακρίνω
το περίφημο δίκαιο,
όπως ένα παιδί διαλέγει
τα στιλπνότερα βότσαλα,
όπως η άμμος επιλέγει να θυμάται
τα πιο ερωτευμένα βήματα.
Όμως, κάποιες φορές
το δίκαιο είναι μονάχα
μια λέξη που ιριδίζει ─
ποιο χρώμα της να προτιμήσουμε;
Αν πάλι
είχα σπουδάσει κοινωνιολογία,
ίσως να καταλάβαινα
ποια χρώματα προτίμησαν
οι διάφορες κοινωνίες.
Αλλά τέτοια επιστήμη
δεν έχω καμιά σπουδάσει.
Και μόνος μου κάθομαι τώρα
σ’ ένα τραπέζι ξεχαρβαλωμένο
πλάι στο κύμα.
μπροστά μου ένα ποτήρι
κρασί, ένα μολύβι, τα χαρτιά μου.
Από λέξεις νοσταλγικές
χτίζω έναν πύργο με πολλά δωμάτια:
Μέσα τους με στοργή σε κρύβω,
μέσα τους πάλι σε χάνω.
Κι όπως φυσάει, φοβάμαι
μην γκρεμιστεί των λέξεων ο πύργος,
μην πληγωθείς απ’ τα συντρίμμια τους εσύ
και χαθεί ο κόσμος.
ΟΤΑΝ ΕΝΑΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΠΕΘΑΙΝΕΙ
Στη μνήμη του Χριστόφορου Λιοντάκη
Αλήθεια, τι να γίνεται,
όταν ένας ποιητής πεθαίνει;
Παραδείγματος χάρη, εκείνο το πελώριο φτερό
που χρόνια φώλιαζε στη ραχοκοκαλιά του
─ κρυφά, ξέρετε τώρα ─
μήπως ελευθερώνετ’ επιτέλους;
Και ποιος κληρονομεί, νέμεται ή κουρσεύει
στοίβες δουβλόνια και πολύτιμα πετράδια
των λέξεων που θησαύριζε;
Πάντως, όσο κι αν κάθε φορά
παρατηρώ τόσο προσεχτικά,
δεν είδα ποτέ να σχίζεται η σελίδα τ’ ουρανού
─ όπως πίστευα κάποτε.
Τα τρένα, έστω περίλυπα, συνεχίζουνε τα δρομολόγιά τους,
η καθημερινή σκουριά μας εξακολουθεί,
άδεια πρόσωπα λογομαχούν με άδεια πρόσωπα.
Όμως, αν ξυπνήσουμε νωρίς,
ίσως και να προλάβουμε
σταγόνες αίματος στης ψυχής τ’ ανθοπέταλα,
ίσως και να προλάβουμε την τελευταία χορογραφία του
σ’ ένα ιδρωμένο υπόγειο.
Κι αν, επιμένοντας, αργά το βράδυ
μεγαλόφωνα διαβάσουμε τους στίχους του,
ίσως να διακρίνουμε ανάμεσά τους
τη μακρινή κι αόρατη αποβάθρα,
όπου άφησε, θαρρείς ειδικά για εμάς,
μια φθαρμένη κόκκινη βαλίτσα,
κλειδωμένη, με περιεχόμενο άγνωστο για πάντα.
Βιογραφικό σημείωμα
Ο Νίκος Παπάνας έχει δημοσιεύσει ποιήματα, μεταφράσεις ποιημάτων και δοκίμια για την ποίηση σε έγκυρα λογοτεχνικά περιοδικά. Είναι μέλος της Εταιρείας
Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης. Το 2004 έλαβε τιμητική διάκριση από το Σύνδεσμο Εκδοτών Βόρειας Ελλάδας. Έχουν κυκλοφορήσει οι ποιητικές του συλλογές «Πρώτη δημοτικού και άλλα» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2019), «Σε ανακηρύσσω νικήτρια» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2021), «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2023), «Στρογγυλές γωνίες» (Εκδόσεις Ιωλκός, 2025).
